ကမ္ဘာ့သက်တမ်းအရှည်ဆုံး သိပ္ပံစမ်းသပ်မှုနှင့် နှစ်တစ်ရာပြည့် သမိုင်းမှတ်တိုင်
မိတ်ဆွေ... သိပ္ပံပညာလောကမှာ စမ်းသပ်မှုတစ်ခုဆိုတာ ရက်ပိုင်း၊ လပိုင်း၊ ဒါမှမဟုတ် နှစ်အနည်းငယ်လောက်ပဲ ကြာမြင့်တတ်တယ်လို့ ကျွန်တော်တို့ ယေဘုယျ နားလည်ထားကြပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ မျိုးဆက်ပေါင်းများစွာ လက်ဆင့်ကမ်း စောင့်ကြည့်ခဲ့ရပြီး စမ်းသပ်သူ သိပ္ပံပညာရှင်ကြီးတွေ ကွယ်လွန်သွားသည်အထိ အဖြေမပေါ်သေးတဲ့ စမ်းသပ်မှုမျိုး ရှိတယ်ဆိုရင် မိတ်ဆွေ အံ့သြမိပါလိမ့်မယ်။
ကမ္ဘာ့သက်တမ်းအရှည်ဆုံး သိပ္ပံစမ်းသပ်မှုနှင့် နှစ်တစ်ရာပြည့် သမိုင်းမှတ်တိုင်
မိတ်ဆွေ... သိပ္ပံပညာလောကမှာ စမ်းသပ်မှုတစ်ခုဆိုတာ ရက်ပိုင်း၊ လပိုင်း၊ ဒါမှမဟုတ် နှစ်အနည်းငယ်လောက်ပဲ ကြာမြင့်တတ်တယ်လို့ ကျွန်တော်တို့ ယေဘုယျ နားလည်ထားကြပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ မျိုးဆက်ပေါင်းများစွာ လက်ဆင့်ကမ်း စောင့်ကြည့်ခဲ့ရပြီး စမ်းသပ်သူ သိပ္ပံပညာရှင်ကြီးတွေ ကွယ်လွန်သွားသည်အထိ အဖြေမပေါ်သေးတဲ့ စမ်းသပ်မှုမျိုး ရှိတယ်ဆိုရင် မိတ်ဆွေ အံ့သြမိပါလိမ့်မယ်။ ယနေ့ ကျွန်တော် တင်ပြဆွေးနွေးချင်တဲ့ အကြောင်းအရာကတော့ သြစတြေးလျနိုင်ငံ၊ Queensland တက္ကသိုလ် (University of Queensland) မှာ ပြုလုပ်နေတဲ့ ကမ္ဘာ့သက်တမ်းအရှည်ဆုံး ဓာတ်ခွဲခန်းစမ်းသပ်မှုကြီး ဖြစ်တဲ့ "Pitch Drop Experiment" အကြောင်းပဲ ဖြစ်ပါတယ် ။ ယခုအခါမှာတော့ ဒီစမ်းသပ်မှုကြီးဟာ နှစ်ပေါင်း (၁၀၀) ပြည့်ဖို့ နီးကပ်လာသလို၊ အရေးပါတဲ့ မှတ်တိုင်တစ်ခုဆီကိုလည်း ဦးတည်နေပြီ ဖြစ်ပါတယ် ။
သမိုင်းစတင်ခဲ့ပုံနှင့် ရည်ရွယ်ချက်
ဒီစမ်းသပ်မှုကြီးကို ၁၉၂၇ ခုနှစ်မှာ အဆိုပါတက္ကသိုလ်ရဲ့ ပထမဆုံး ရူပဗေဒပါမောက္ခဖြစ်သူ Thomas Parnell က စတင်ခဲ့တာ ဖြစ်ပါတယ် ။ ပါမောက္ခ Parnell ရဲ့ ရည်ရွယ်ချက်ကတော့ အစိုင်အခဲလို့ ထင်ရပေမယ့် အရည်သဘောဆောင်တဲ့ ပစ္စည်းတွေရဲ့ ပျစ်ခဲမှု (Viscosity) သဘောတရားကို သက်သေပြဖို့ပဲ ဖြစ်ပါတယ် ။ သူဟာ ကျောက်မီးသွေးမှရရှိတဲ့ ကတ္တရာစေး (Pitch) အကြွင်းအကျန်ကို အပူပေးပြီး လုံပိတ်ဖန်ကတော့ (Glass Funnel) တစ်ခုထဲကို ထည့်သွင်းခဲ့ပါတယ် ။ ကတ္တရာစေး အနည်ထိုင်သွားဖို့အတွက် သုံးနှစ်တိတိ စောင့်ဆိုင်းခဲ့ပြီး ၁၉၃၀ ခုနှစ်ကျမှ ဖန်ကတော့ရဲ့ အောက်ခြေကို ဖြတ်တောက်ကာ စမ်းသပ်မှုကို စတင်ခဲ့ပါတယ် ။
စမ်းသပ်မှု၏ ထူးခြားချက်နှင့် စိန်ခေါ်မှုများ
ဒီစမ်းသပ်မှုရဲ့ အဓိက သဘောတရားကတော့ ကတ္တရာစေးဟာ အခန်းအပူချိန်မှာ ခဲနေတဲ့ ကျောက်ခဲတစ်တုံးလို မာကျောနေပေမယ့် သူ့မှာ အလွန်မြင့်မားတဲ့ ပျစ်ခဲနှုန်း ရှိနေတာကြောင့် နှစ်ပေါင်းများစွာ ကြာတဲ့အခါ အရည်တစ်စက်အဖြစ် စီးကျလာခြင်းပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ စမ်းသပ်မှုကို စတင်ခဲ့ချိန်ကစပြီး ယနေ့ထက်ထိ နှစ်ပေါင်း (၁၀၀) နီးပါးကာလအတွင်းမှာ ကတ္တရာစေး (၉) စက်သာ ကျဆင်းခဲ့ပါသေးတယ် ။
ဝမ်းနည်းစရာကောင်းတဲ့ အချက်ကတော့ ဒီစမ်းသပ်မှုကို စတင်ခဲ့တဲ့ ပါမောက္ခ Parnell နဲ့ သူ့ကို ဆက်ခံခဲ့တဲ့ ပါမောက္ခ John Mainstone တို့ နှစ်ဦးစလုံးဟာ ကတ္တရာစေးတစ်စက် ကျဆင်းလာတာကို ကိုယ်တိုင်မမြင်တွေ့လိုက်ရဘဲ ကွယ်လွန်သွားခဲ့ကြပါတယ် ။ လက်ရှိတာဝန်ယူထားသူကတော့ ပါမောက္ခ Andrew White ဖြစ်ပါတယ် ။ ၂၀၁၄ ခုနှစ်မှာ ကျဆင်းခဲ့တဲ့ နဝမမြောက် အစက်ဟာဆိုရင် အောက်က ခံထားတဲ့ ဖန်ခွက် (Beaker) ကို လဲလှယ်ဖို့ ကြိုးစားရင်း မတော်တဆ ထိခိုက်မိကာ ပြတ်ကျသွားခဲ့ရတဲ့အတွက် "အငြင်းပွားဖွယ်ရာ" ဖြစ်ရပ်တစ်ခု ဖြစ်ခဲ့ရပါတယ် ။
သိပ္ပံနည်းကျ တွေ့ရှိချက်များ
ဒီစမ်းသပ်မှုကနေ ရရှိတဲ့ အချက်အလက်တွေအရ ကတ္တရာစေးရဲ့ ပျစ်ခဲမှု (Viscosity) ဟာ ရေထက် အဆပေါင်းများစွာ ပိုမိုများပြားကြောင်း တွက်ချက်နိုင်ခဲ့ပါတယ် ။ ဒါဟာ သာမန်အရည်တွေနဲ့ ယှဉ်ရင် နှိုင်းယှဉ်လို့မရနိုင်လောက်အောင် ကြီးမားတဲ့ ပမာဏဖြစ်ပြီး၊ ကမ္ဘာမြေကြီးရဲ့ ပျစ်ခဲမှု (Effective viscosity of the Earth) နဲ့ နှိုင်းယှဉ်လေ့လာစရာ ဖြစ်လာပါတယ် ။ သို့သော်လည်း အပူချိန်အပြောင်းအလဲနဲ့ ကတ္တရာစေးနမူနာအမျိုးအစား ကွာခြားမှုတွေကြောင့် ခန့်မှန်းတွက်ချက်မှုတွေမှာ ကွဲလွဲချက်တချို့တော့ ရှိနေဆဲဖြစ်ပါတယ် ။
နိဂုံး
လက်ရှိအချိန်မှာတော့ ဒသမမြောက် ကတ္တရာစေးတစ်စက် ကျဆင်းဖို့အတွက် "အတော်လေး နီးစပ်နေပြီ" လို့ ဆိုနိုင်ပါတယ် ။ ၁၉၉၀ ပြည့်လွန်နှစ်တွေကစပြီး အစက်တစ်ခုနဲ့တစ်ခုကြား ကြာမြင့်ချိန်ဟာ (၈) နှစ်မှ (၁၃) နှစ်အထိ ပိုကြာလာခဲ့ပါတယ် ။ ဒါကြောင့် ဒသမမြောက်အစက်ဟာ ယခုနှစ်ထဲမှာ ကျဆင်းလာနိုင်သလို၊ စမ်းသပ်မှု သက်တမ်း (၁၀၀) ပြည့်မယ့် ၂၀၂၇ ခုနှစ်အထိလည်း ကြာမြင့်သွားနိုင်ပါတယ် ။ မိတ်ဆွေအနေနဲ့ သိပ္ပံပညာရဲ့ သည်းခံနိုင်စွမ်းနဲ့ စူးစမ်းရှာဖွေမှု သဘောတရားကို ဒီစမ်းသပ်မှုကနေတဆင့် ခံစားနားလည်နိုင်မယ်လို့ ကျွန်တော် မျှော်လင့်ပါတယ်။
ဤဆောင်းပါးပါ အချက်အလက်များသည် IFLScience တွင် ဖော်ပြထားသော သိပ္ပံဆောင်းပါးနှင့် University of Queensland (Australia) ၏ မှတ်တမ်းများကို အခြေခံထားပါသည်။